หุน คืออะไร? พร้อมวิธีแปลงค่าเป็นมิลลิเมตรและนิ้วแบบเข้าใจง่าย

สำหรับคนที่เพิ่งก้าวเข้าสู่วงการก่อสร้าง งานช่าง หรือแม้แต่พ่อบ้านที่ต้องการซ่อมแซมอุปกรณ์เล็ก ๆ น้อย ๆ ภายในบ้าน ปัญหาแรกที่มักจะทำให้เกิดความสับสนเมื่อต้องไปซื้อวัสดุอุปกรณ์ที่ร้านฮาร์ดแวร์คือเรื่องของหน่วยวัด เคยไหมที่ต้องการซื้อน็อตหรือท่อพีวีซี แล้วคนขายถามกลับมาว่า เอาขนาดกี่หุน คำถามนี้อาจทำให้หลายคนไปต่อไม่ถูกหากคุ้นเคยแต่หน่วยมิลลิเมตรหรือเซนติเมตร

บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจอย่างละเอียดว่า หุน คืออะไร? มีที่มาอย่างไร และวิธีการแปลงค่าเป็นหน่วยสากลอื่น ๆ เพื่อให้คุณสื่อสารกับช่างและร้านค้าได้อย่างถูกต้องแม่นยำ

หุน คืออะไร?

หุน เป็นภาษาพูดที่ช่างไทยใช้เรียกหน่วยวัดขนาดความยาวในระบบอังกฤษ (Imperial System) ซึ่งเป็นหน่วยย่อยของ นิ้ว (Inch) โดยหลักการพื้นฐานที่ง่ายที่สุดในการทำความเข้าใจคือ การแบ่งความยาว 1 นิ้ว ออกเป็น 8 ส่วนเท่า ๆ กัน แต่ละส่วนนั้นเราจะเรียกว่า 1 หุน

ดังนั้น ความหมายโดยตรงของ 1 หุน จึงมีค่าเท่ากับ 1/8 นิ้ว หากเราเปรียบเทียบกับไม้บรรทัดที่มีหน่วยวัดเป็นนิ้ว คุณจะเห็นขีดเล็ก ๆ จำนวนมากระหว่างช่อง 1 นิ้ว หากนับขีดแบ่งช่องใหญ่ ๆ ก็จะได้ 8 ช่องพอดิบพอดี ซึ่งนั่นคือที่มาของระบบหุนที่ใช้กันอย่างแพร่หลายในประเทศไทย

แม้ว่าประเทศไทยจะใช้ระบบเมตริก (มิลลิเมตร, เซนติเมตร, เมตร) เป็นมาตรฐานราชการ แต่ในวงการอุตสาหกรรม ฮาร์ดแวร์ และวัสดุก่อสร้าง อิทธิพลของเครื่องจักรและวัสดุจากฝั่งตะวันตกในอดีตยังคงฝังรากลึก ทำให้หน่วยวัดแบบนิ้วและหุนยังคงเป็นมาตรฐานหลักที่ใช้สื่อสารกันจนถึงปัจจุบัน จึงทำให้เราสามารถพบหน่วยหุนได้ทั้ง เหล็กเส้น, ลูกบล็อก, ท่อ PVC, ไม้, สว่านไฟฟ้า, ดอกสว่าน, บล็อกไฟฟ้า, น็อต, สกรู, ประแจ, และเกลียว

1 หุน เท่ากับกี่มิลลิเมตร

การแปลงค่าจากหุนเป็นมิลลิเมตรเป็นสิ่งที่จำเป็นต้องทำบ่อยครั้ง โดยเฉพาะเมื่อต้องใช้เวอร์เนียร์คาลิปเปอร์วัดขนาดวัสดุจริง วิธีการคำนวณเริ่มจากค่ามาตรฐาน 1 นิ้ว มีค่าเท่ากับ 25.4 มิลลิเมตร

เมื่อ 1 นิ้ว เท่ากับ 8 หุน

ดังนั้น 1 หุน จะเท่ากับ 25.4 หารด้วย 8

ผลลัพธ์ที่ได้คือ 3.175 มิลลิเมตร

ตัวเลข 3.175 นี้คือค่าทางทฤษฎีที่แม่นยำ แต่ในทางปฏิบัติสำหรับงานช่างทั่วไปที่ไม่ใช่งานกลึงละเอียด ช่างมักจะจดจำค่าโดยประมาณเพื่อให้คำนวณได้รวดเร็ว เช่น จำว่า 1 หุน ประมาณ 3 มิลลิเมตรนิด ๆ และเมื่อขนาดเพิ่มขึ้น ค่าความคลาดเคลื่อนจากการปัดเศษก็จะสูงขึ้น ดังนั้นหากต้องการความแม่นยำสูง เช่น การเลือกดอกสว่านเจาะรูฝังพุก หรือการกลึงชิ้นงาน ควรใช้ค่า 3.175 คูณด้วยจำนวนหุนจะได้ค่าที่ถูกต้องที่สุด

ตัวอย่างเช่น เหล็ก 4 หุน

คำนวณโดยละเอียด: 4 x 3.175 = 12.7 มิลลิเมตร

นี่คือเหตุผลว่าทำไมช่างบางคนถึงเรียกเหล็ก 12 มิลลิเมตร ว่าเหล็ก 4 หุน ทั้งที่จริง ๆ แล้วเหล็ก 4 หุนจะใหญ่กว่า 12 มิลลิเมตรอยู่เล็กน้อย (0.7 มิลลิเมตร) ซึ่งในงานโครงสร้างมาตรฐานอาจยอมรับได้ แต่ในงานประกอบเครื่องจักร ส่วนต่างเพียงเท่านี้นับว่ามหาศาล

1 หุน เท่ากับกี่เซนติเมตร

การแปลงค่าหุนเป็นเซนติเมตรอาจไม่ได้ใช้งานบ่อยเท่ากับมิลลิเมตร แต่มีประโยชน์ในการกะระยะคร่าว ๆ หรือใช้ในงานออกแบบสถาปัตยกรรมที่ไม่ได้ต้องการความละเอียดระดับไมครอน

อ้างอิงจาก 1 นิ้ว เท่ากับ 2.54 เซนติเมตร

เมื่อ 1 นิ้ว แบ่งเป็น 8 หุน

ดังนั้น 1 หุน จะเท่ากับ 2.54 หารด้วย 8

ผลลัพธ์คือ 0.3175 เซนติเมตร

หากคุณมองภาพไม้บรรทัด 1 หุนคือระยะทางเพียง 3 มิลลิเมตรกว่า ๆ หรือประมาณ 0.3 เซนติเมตร การแปลงเป็นหน่วยเซนติเมตรมักจะทำให้เกิดทศนิยมหลายตำแหน่ง ซึ่งใช้งานยากและเสี่ยงต่อการสื่อสารผิดพลาด ในหน้างานจริงเราจึงไม่ค่อยได้ยินช่างบอกว่า “ขอน็อตขนาด 0.95 เซนติเมตร” แต่จะพูดว่า “ขอน็อต 3 หุน” หรือ “น็อต 9 มิลครึ่ง” แทน อย่างไรก็ตาม การรู้ค่านี้ไว้จะช่วยให้คุณแปลงหน่วยกลับไปกลับมาได้เมื่อเจอแบบแปลนที่ระบุหน่วยวัดแตกต่างกัน

1 หุน เท่ากับกี่นิ้ว

หัวข้อนี้คือหัวใจสำคัญของเรื่อง หุน คือความเข้าใจเรื่องเศษส่วนของนิ้ว เพราะในเครื่องมือช่างสากล (โดยเฉพาะของอเมริกาและอังกฤษ) จะไม่เขียนคำว่า "Hun" แต่จะสลักตัวเลขเป็นเศษส่วน (Fraction) ลงบนเนื้อเหล็กเลย

พื้นฐานคือ 1 หุน = 1/8 นิ้ว

แต่ความซับซ้อนอยู่ที่การตัดทอนเศษส่วนให้เป็นอย่างต่ำ ตัวอย่างเช่น ถ้าเราพูดถึง 2 หุน ในทางคณิตศาสตร์คือ 2/8 นิ้ว แต่เราจะไม่เห็นประแจเบอร์ 2/8 ในท้องตลาด เพราะเขาจะตัดทอนเป็นเศษส่วนอย่างต่ำคือ 1/4 นิ้ว

การแปลงหุนเป็นนิ้วจึงต้องอาศัยการจำคู่กับเศษส่วนดังนี้

เริ่มจาก 1 หุน คือ 1/8 นิ้ว

ต่อมา 2 หุน คือ 2/8 ตัดทอนแล้วเหลือ 1/4 นิ้ว

สำหรับ 3 หุน คือ 3/8 นิ้ว (ตัดทอนไม่ได้)

ส่วน 4 หุน คือ 4/8 ตัดทอนแล้วเหลือ 1/2 นิ้ว หรือที่เราเรียกติดปากว่า “ครึ่งนิ้ว”

ไปที่ 5 หุน คือ 5/8 นิ้ว

และ 6 หุน คือ 6/8 ตัดทอนแล้วเหลือ 3/4 นิ้ว (สามกระเบียด)

ส่วน 7 หุน คือ 7/8 นิ้ว

สุดท้าย 8 หุน คือ 8/8 หรือเท่ากับ 1 นิ้วเต็ม

ความสับสนมักเกิดขึ้นเมื่อแปลงกลับไปกลับมา เช่น เมื่อเห็นประแจเขียนว่า 5/8 แล้วนึกไม่ออกว่ากี่หุน วิธีคิดลัดง่าย ๆ คือให้พยายามทำตัวส่วนด้านล่างให้เป็น 8 เสมอ เช่น เห็น 1/2 ให้คูณ 4 ทั้งบนและล่าง จะได้ 4/8 ซึ่งก็คือ 4 หุน หรือเห็น 3/4 ให้คูณ 2 ทั้งบนและล่าง จะได้ 6/8 ซึ่งก็คือ 6 หุน วิธีนี้จะช่วยให้คุณหยิบเครื่องมือได้ถูกต้องโดยไม่ต้องเสียเวลาคำนวณนาน

ตารางเปรียบเทียบขนาดหุนกับ มม. ซม. นิ้ว

เพื่อความสะดวกในการใช้งานและอ้างอิง ข้อมูลทั้งหมดสามารถสรุปออกมาเป็นตารางเปรียบเทียบค่ามาตรฐานที่ใช้ในวงการช่างได้ดังนี้

จากตารางข้างต้น จะเห็นว่าการรู้ค่าของ หุน ช่วยให้เราเชื่อมโยงระหว่างเครื่องมือช่างโบราณกับวัสดุสมัยใหม่ได้อย่างไร้รอยต่อ สิ่งสำคัญที่ต้องระวังคือเรื่องของขนาดระบุกับขนาดจริง ในวัสดุบางประเภทอย่างท่อประปา ท่อ 4 หุน (1/2 นิ้ว) อาจมีวงนอกโตกว่า 12.7 มิลลิเมตร ไปจนถึง 18 หรือ 22 มิลลิเมตร แล้วแต่มาตรฐานความหนาของท่อ แต่รูในหรือมิติการเรียกขานจะยังคงอิงกับระบบนิ้วและหุนอยู่เสมอ

หวังว่าบทความนี้จะช่วยคลายข้อสงสัยว่า หุน คืออะไร และทำให้คุณมีความมั่นใจมากขึ้นในการเดินเข้าร้านวัสดุก่อสร้าง ครั้งต่อไปที่ต้องซื้อน็อต ซื้อท่อ หรือเลือกดอกสว่าน คุณจะสามารถระบุขนาดที่ต้องการได้อย่างแม่นยำดั่งมืออาชีพ ไม่ต้องยืนเกาหัวหน้าแผงขายของอีกต่อไป